|
valens.nl |
TOONZETTING IN TAAL
Toonzetting Woorden kunnen Emotioneel, Zakelijk of Technisch van aard zijn. En uitgesproken worden in drie levenshoudingen: Naïef, Goed, maar niet Gek, en Achterdochtig. Emotionele woorden zijn bijvoorbeeld: Afschuwelijk, Heerlijk, Prachtig, en Schandalig. Technische woorden komen uit een vaktaal. Een aannemer noemt een betonnen wal van vijf kilometer lang en dertig meter hoog bijvoorbeeld: "Een Wandje". Een KNO arts kan op een verpleegafdeling komen en vragen: "En, waar ligt het Oor?". Zij bedoelt dan een volwaardige persoon met een uniek verleden en een prachtige toekomst. Maar het is haar nu net om dat oor te doen. Waar wat mee is. Een definitie is een intentie Zakelijke woorden zijn neutraal van karakter. Persoon, Collega, en Woning bijvoorbeeld. Je weet dan nog niet of ze later gebruikt gaan worden in een Peter R. de Vries achtige setting, of in een warm familieverhaal. Je kunt er nog een aantal kanten mee uit. Diplomatieke woorden hebben dat ook. Ze hebben een aankondigingsfunctie, maar zijn nog niet finaal. "Wie is hier die vegetariër?", uitgesproken door een ober, gaat wel die kant op. Een strateeg gebruikt alle typen woorden spontaan door elkaar, maar kan -na reflectie- de toonzetting desgewenst bijstellen. In de muziek heet dat transponeren of arrangeren. In strategie: "Het Engineeren van teksten". Van een "Zootje" of een "Samenraapsel" is een "Verzameling" te maken. Van "Een Neus": een Patiënt. Zijn wij niet allemaal kleine Scheppertjes?
Levenshoudingen Een tweede as in het Taallandschap is de levenshouding. Onder Naïef verstaan we: Te Weinig Levenservaring. Goed maar niet Gek wordt dan: Veelzijdige Levenservaring. En Achterdochtig: Te Veel van de Verkeerde Levenservaring. Het Oor en het Wandje bijvoorbeeld, zijn goedmoedige Da Vinci Codes om het werk wat te relativeren. En er optimistisch en hoopvol aan te beginnen. En door te gaan. Woorden als Opschonen en Zuiveren, gebruikt door een stafmedewerker in een onderneming, suggereren een heel andere situatie. Zonder aanziens des persoons zal er waarschijnlijk "Vet worden Weggesneden", of: "Een Laag Tussenuit" worden gehaald. Pastorale gevoelens zijn naar de achtergrond gedrongen. Het heeft nu lang genoeg geduurd. Afdelingen zijn ontmaskerd. Het spel is uit! Je zou dit Technisch Achterdochtig kunnen noemen. Zakelijk Achterdochtig zijn dan woorden als Concurrent, Jungle en Vechtmarkt. En Emotioneel Achterdochtig: Straatvechter, Onbetrouwbaar en Loden Bal. We zijn dan in een fataal domein aangekomen, van waaruit geen terugkeer mogelijk lijkt. Labels dreigen daar onherroepelijk te worden. En aangezien Labels Intenties zijn, hebben we het dan over finale acties. Waar slechts chirurgisch optreden past. Schoppen, Schieten, Slaan, Vermijden en Snijden. Soms denk ik wel eens dat negeren erger is dan slaan. Een enkele keer kan dat nodig zijn. Maar voordat de Strateeg daartoe over gaat, kan hij eerst nog even kijken of de situatie taalkundig te redden is. Soms is dat mogelijk. Van iemand die onbetrouwbaar is, zou je kunnen zeggen dat hij je voortdurend voor verrassingen plaatst. Hij is dus eigenlijk heel voorspelbaar. En jij bent wel erg naïef, dat je toch elke keer weer verbaasd bent. Wat kan je eraan doen om je minder te laten verrassen? Op deze manier
roteer je de oorzaak naar je zelf. En gelukkig ben jij wél heel betrouwbaar, dus dat komt
wel goed. Een afschuwelijke ervaring zou je best ook wel een markante ervaring kunnen noemen. En met lelijke gezichten en smerig eten lukt iets soortgelijks. Zo ontstaan bijvoorbeeld markante koppen en gerechten met een pregnante smaak. Den Haag en Versailles zijn nu niet ver meer. Een leugen kan dan zelfs als paradoxaal gedemonteerd worden. "Paradoxaal, ik dacht dat je in Maastricht zou zitten, en nu tref ik je hier in Delfzijl aan?!" Je blijkt dan niet alleen jezelf op een constructiever been gezet te hebben, maar je gesprekspartner ook. Die geef je de ruimte om geheel uit zichzelf te bekennen: "Inderdaad, ik heb tegen je gelogen". "Deze onderneming vertoont alle kenmerken van een organisatie in opbouw" wordt door de betrokkenen zelf -met behoud, of zelfs verbetering van sfeer- voortgezet met:"Nou, je mag gerust zeggen: het is hier een grote bende". Een snelschaaktip Bij snelschaken is een vuistregel:"Als je geen zet weet, doe dan iets met een pion". In strategie bestaat ook zoiets. Als je de situatie niet kan overzien, ga dan naar het middelste kwadrant in ons schema. Goed, maar niet gek, en zakelijk. In afwachting van een beter inzicht. En misschien kan je er wel heel goed blijven.
Amsterdam, 22 oktober 2006 Paul Valens
|
valens.nl
|
||
