smartlap

S M A R T L A P P E N

In een game kan het operatoneel belangrijk zijn als je een tank ziet. Dat wordt dan een hoofdzaak. Maar de hoofdzaak wordt pas strategisch door de bijzaken. Komt de tank op me af, of trekt hij terug? Versnelt of vertraagt hij? Sijpelt er bloed uit? Dat zijn de details waar het strategisch op aankomt. Strategie is - naast ontbinden in factoren - vooral ontbinden in actoren en vectoren. Minder wat en meer wie. Niet alleen: "Wat gebeurt er?" en: "Wat is het probleem?" Maar vooral: "Wie deed wat?" , "Wie heeft welk probleem?", en: "Wie gaat gaat wat doen?" Tot soms zelfs: "Wie is hier het probleem". Het lijkt op het steeds verder aanvullen van een profiel op Linked-in. Ik moest er aan denken toen ik deze week ongevraagd weer bijles kreeg in vectoranalyse.

Als ik een shot Duitse cultuur wil, of een glas Rheinwein, en geen zin heb om naar Berlijn te gaan, kom ik graag naar het Goethe-Institut aan de Herengracht. Een zelfde functie heeft voor mij Maison Descartes. Niet naar Parijs of Chalon, maar toch even in Frankrijk. München in Amsterdam. Geen lange autoritten. Niet duur. Snel weer thuis. En even helemaal weg.

Dit maal ging Descartes nog iets verder van huis. De Hongaar Ferenc Gróf hield er een lezing met de Fransman Jean Baptiste Naudy. In niet te verstaan Engels. Een onnavolgbaar verhaal met onbegrijpelijke lichtbeelden. Achteraf durfde een mevrouw nog te vragen of het een grap was. Maar die vraag viel niet goed bij de heren. Ik keek angstig naar de grond. Zo bescheiden was ik in een Franse les nog nooit geweest.

Dankzij mijn passie voor bijzaken, werd de avond voor mij niettemin een succes. Een stuk van de vertogen ging over de combinaties van beeld en verhaal. Met als voorbeeld een 17-de eeuwse smartlappenzanger. De Smart-Lap was een doek met afbeeldingen, waar het verhaal op stond wat de zanger zong. Een soort videoclip. Als de smartlappenzanger van de ene afbeelding naar de andere ging met zijn stok, was er sparake van een Vector. En dat woord wekte in mij een wereld van verborgen ideeën.

Veel krachtenveldanalyses zijn statisch. De balans wordt opgemaakt van spelers en hun belangen. En of ze vóór of tegen zijn. Door mij ook wel de Delftse Methode genoemd. Veel gebruikt op de TU en bij adviesbureaus. Je focust op die manier vooral op de - korte termijn - operationele status quo. En minder op lange termijnroutes. Zoals de Raymann is Laat klassieker: "Wie is je vader, wie is je moeder?" En eindigend met scenario's over tien of twintig jaar.

Het gaat bij strategische analyses over de Vectoren. De bewegingen. De pijlen. Wat heeft iemand gedaan? Wat gaat hij wellicht doen? Als twee mensen zeggen het eens te zijn, maar ze komen elk van een andere kant, en gaan elk hun eigen weg, lijken ze het operationeel eens te zijn. Strategisch is er slechts sprake van een toevallige ontmoeting. Onbruikbaar voor lange termijnwerk. Je verklaart er niks mee. En het levert geen toekomstscenario's. Hoogstens drijf je tegenstellingen verder op de spits. Of reken je je rijk met valse hoop.

Gróf en Naudy openden met hun onbegrijpelijke beelden en teksten mij de ogen. Een krachtenveldanalyse behoort een vectoranalyse te zijn. Een smartlap.

Amsterdam, 29 maart,