|
||||
| English | ||||
|
|
K R A C H T E N V E L D A N A L Y S E S
Eigenlijk geen mooie naam: 'krachtenveld-analyses' Te natuurkundig. Te onpersoonlijk.
Het gaat om het in beeld brengen van interacties tussen actoren: Personen, bedrijven en instellingen
Of in RTL-Boulevard-termen: "Wie doet het met wie?", "Wie houdt met wie rekening?" en - heel belangrijk - : "Who is who?"
Dat in beeld brengen gaat heel goed met een collage-achtige, naïeve tekening. Waar individuele spelers en hun onderlinge relaties in worden weergegeven.
Bij voorkeur niet in cirkels, niet doelgericht en niet ingedeeld naar vóór of tégen (de zogenaamde Delftse methode).
Pas na dat de spelers in kaart zijn gebracht, kijk je naar jouw rol, jouw mogelijkheden, en ga je pas nadenken over je eigen strategie.
LINKSBOVENS EN RECHTSONDERS
Ik zelf werk graag met de Linksboven-Rechtsonder methode.
Omdat wij in Nederland van links naar rechts, en van boven naar onder schrijven, komen sterke spelers vrijwel automatisch linksboven en zwakke - als vanzelf - rechtsonder in een tekening te staan.
Dat ziet er dan bijvoorbeeld zo uit:
Het ging hier om een verkenning van posities in ICT-consulting. Accenture (AC) werd een sterke positie toegedacht, mede gebaseerd op Harvard-achtige kennis. Pink werd meer als een service-provider gezien, met - relatief - sterkere banden met hardware leveranciers als IBM.
Later werden PriceWaterhouseCoopers (PWC), CMG, T-Systems en SAP in het al bestaande schema ingepast.
Een dergelijke inpassing kan een reden zijn het hele schema weer te wijzigen, maar dat is hier niet gebeurd.
Een krachtenveld wijzigt sneller dan de opsteller kan tekenen.
En blijft altijd subjectief: de analyse zegt meer over de tekenaar, dan over het veld zelf.
Daarom is het verstandig de eerste schetsen zo snel mogelijk aan Anders Denkenden voor te leggen.
Alleen op die manier heb je een kans dat je inzichten worden verbeterd, en je vooroordelen wendbaar blijven.
EEN SCRIPT
Een recept voor een Links-Boven-Rechts-Onder-Script is bijvoorbeeld als volgt: 1 Neem een thema 2 Maak een lijstje van de spelers die daar bij betrokken zijn 3 Zet de actoren (naar je eigen, subjectieve inzicht) in het volgende format:
A Sterke spelers: links. Zwakke spelers: rechts. Een soort van pikorde. (dus niet de Delftse methode: voorstanders links en tegenstanders rechts )
B Spelers met initiatief: hoog. Actoren die gespeeld worden: laag. Een soort van tijd-as
4 Duid de spelers met naam en toenaam aan 5 Neem één relevante vertegenwoordiger, indien een groep of verzameling 6 Geef verbindingen aan tussen de spelers 7 Variëer de grootte van de blokken 8 Vertel een verhaal, naar aanleiding van de tekening aan een Anders-denkende 9 Zet de tekening opnieuw op 10 Voeg nieuwe spelers toe en laat andere weg 11 Maak subtekeningen per subthema 12 Probeer een consistente set te krijgen 13 Beschrijf enkele markante spelers apart in tekst 14 Bespreek deze met een Andersdenkende 15 Pas je tekening aan 16 Maak ook eens een versie in geldstromen
HOE NAÏEVER HOE BETER
Hou een collage-achtige werkwijze aan:
Blijf denken aan de opzet van naïeve schilders, zoals deze van van Eyck:
In feite waren dit ook krachtenveldtekeningen. En zelfs met Links-Rechts-trekjes: De hoofdfiguur vond je in die tijd Midden-Boven. Zoals nu nog in vele organigrammen. Maar de pikorde was bedenkelijk Links-Rechts: Adam links, Eva rechts Maria links, Petrus rechts Keizers links, bedelaars rechts.
Dubbelportretten werden destijds ook volgens een vast stramien geschilderd: de man links, de vrouw rechts, en het licht van links, zoals op deze van Eyck:
Afgebeeld is hier Giovanni Arnolfini en zijn vrouw.
Het schilderij is recent weer volop in de belangstelling. Vanwege een vermeende overeenkomst met President Poetin en zijn hondje.
JA, WE NOEMEN JUIST WÉL NAMEN
Het werken met individuele echte namen van personen en organisaties is overigens zeer aan te bevelen: De relaties krijgen meer tekening, en je ziet sneller hoe situaties veranderd zijn. Elke wisseling van namen, is een wijziging in het krachtenveld.
De betere ondernemingen geven die namen trouwens zelf. Zoals hier Vodafone:
En soms schenkt Google je prachtige overzichten:
HALF WERK
Probeer overigens vooral niet volledig te zijn, hou het impressionistisch en indicatief:
Overdrijf verbanden die je wilt laten uitkomen. In dit geval de dominante positie (links) van Unilever in alle fasen van de bedrijfskolom, de (theoretische) verbinding tussen burgers en gekozenen, en de de niet-klant positie van het bedrijfsleven ten opzichte van instellingen als de Keuringsdienst van Waren en de Inspectie Milieuhygiëne:
In ambtelijke krachtenveldanalyses wordt die fout veel gemaakt: studenten, patiënten, en belastingbetalers als klanten beschouwen. Het zijn de gebruikers van het systeem. OC&W, V&W de verzekeraars en Zalm zijn de klanten. Een bajesklant niet.
DE CASUS VAN SPORT 7
Sommige actoren komen soms per saldo, en per ongeluk, in 'de verkeerde' hoek terecht, zoals hier ABN-AMRO en Ajax (van Praag) in het PvdA- en Vara-kamp, omdat ING (Nationale Nederlanden) een sponsorpositie bij de KNVB (Nederlands elftal) had:
In het volgende voorbeeld is er bewust eens voor gekozen om niet de patiënt, maar de medische specialisten 'centraal' (in dit format: links) te zetten.
Een bevrijdende doorbreking van een verstikkend taboe.
Veel slimmer is het om jaarlijks één partij centraal te stellen: Dit jaar de ondersteunende diensten, dan de ICT, vervolgens de verpleegkundigen, dan de specialisten. En ééns in de zeven jaar: de patiënt.
Wie altijd jarig is, is nooit jarig.
De tekening is gemaakt op basis van publieke gegevens over het Academisch Ziekenhuis te Groningen. Interne en externe krachtenvelden lopen door elkaar.
VERHALENDE TEKENINGEN
Een weergave van het akkefietje dat Bolkenstein destijds met Merck Sharp & Dome, Els Borst en Vrij Nederland had. Hier krijgt de analyse de vorm van een vertelling:
We zijn dan weer terug bij die oude middeleeuwse voorstellingen, die bovenal een verhaal waren.
INTERNE KRACHTENVELDEN
Het is handig om afwisselend een interne en een externe krachtenveldanalyse als uitgangspunt te nemeen. En ze dan te combineren. Bij het Academisch Ziekenhuis zagen we al zo'n combinatie.
Hier een tekening van alleen een intern krachtenveld:
DE TELEGRAAF
De Telegraaf suggereerde destijds dat Hillary zeker zoveel invloed had als Clinton.
Hieronder zijn twee varianten uitgewerkt om naar het verleden van Bill en Hillary te klijken. Met afgeleide posities voor de families Kok en van Aartsen: een krachtenveld is soms een dominospel.
PLAATJES
Foto's kan je soms ook als krachtenvelden analyseren:
Deze heren leiden de ABN-AMRO. De witte snoeren op de achtergrond zijn geen draden, maar lijnen op een kunstwerk. Als je wilt kan je Van Eijk-achtige kenmerken zien: Voorzitter Rijkman Groenink staat midden boven. Hugh Scott-Barret lijkt nog maar net op een leuning te mogen zitten, maar het is wel links! De nieuwe voorzitter? Het blijven natuurlijk hypothesen. Conclusies kennen we niet bij krachtenveldanalyses.
Amsterdam, 1 september, 2005 8 oktober 2009 Paul Valens
Strategen denken gewoonlijk normaal | Strategen kijken anders | Strategen luisteren anders | Strategen praten anders Overtoom | Fuik of Hub | Ahadith | Repicentreren | T-Tafels | Blikwisseling | Escherkoppelingen Focussen | Tips Politiek Bestuurlijke Gevoeligheid | Oscaruitreikingen | Effectief optreden in Strategische Situaties Strategie voor Middelmanagers | Engelse Scherpschutters | Half Werk | Kamp Waterloo | Concernstructuren
Arjaan Wit | Ap Dijksterhuis | Gerben van Kleef | Robbert Dijkgraaf | Detlef Lohse | Theo Rasing | David van Gent
2009 | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | 2003
|
|
|
