GELUK OP BESTELLING
Door Jan Valens
Emmen, 1743 Boeken, lekkere
boeken, wie houdt daar niet van. Heerlijk vind ik het door winkels en bibliotheken te
dwalen op zoek naar interessante boeken, zowel ramsch als chique. Omdat ik
natuurlijk niet voldoende ruimte heb om alle boeken die ik ooit kocht of kreeg te bewaren,
doe ik veel weg; dat moet ik toegeven. Af en toe haalt mijn zuster een paar dozen oude
boeken, die zij dan te geef zet op een vrijmarkt. Een boek moet wel verschrikkelijk de
moeite waard zijn, wil het bij mij langer dan drie jaar in de kast kunnen blijven. Mijn top drie
bestaat momenteel uit: 1.
The Luck Factor 2.
Handboek
Spiegelogie 3.
Das Erfundene
Mittelalter Op het
eerste gezicht hebben deze drie boeken misschien niets met elkaar te maken. De spanning
die ik voel bij het schrijven van deze tekst komt vooral voort uit mijn intuïtie dat deze
drie boeken wel degelijk iets met elkaar te maken hebben. Ik ben de eerste twee boeken
veel beter gaan begrijpen, sinds ik het derde boek daarmee tracht te verbinden. Er zit
namelijk in alle drie een truc; één en dezelfde frappante en uiterst werkzame truc,
waarvoor wij mensen bijzonder gevoelig zijn. Het is die truc, die heel gemakkelijk in ons
voordeel, maar ook heel gemakkelijk in ons nadeel kan worden toegepast en is toegepast. De
samenhang is deze: Ons idee van de werkelijkheid berust voor een groot deel op
zelfverzonnen fictie, die, als zij maar lang genoeg door onszelf en door voldoende andere
mensen wordt geloofd, nog werkelijk waar is ook. Niet te geloven. Geloof is blijkbaar
minstens zo belangrijk als de zogenaamde objectieve wetenschappelijk vastgestelde
werkelijkheid. Het grappige, frappante en ook griezelige is, dat een mens dat geloof in
zijn eigen voordeel kan modelleren. Dat is
natuurlijk volksverlakkerij, maar wel erg verstandig om te doen als je het tenminste in je
voordeel kunt toepassen. Verstandig modelleren is het verband tussen mijn boeken top-3.
Deze kunst zal ik in de komende tekst nader toelichten.
The Luck Factor Mijn eerste boek
is een verslag van een aantal onderzoekingen door een Engelse psycholoog met de
toepasselijke naam Wiseman,
die ontdekt heeft dat mensen hun eigen mate van geluk aanzienlijk en wel per direct kunnen
opvijzelen; louter en alleen door daarvoor eenvoudigweg te opteren. Men behoeft, zo blijkt
uit zijn verrassend onderzoek slechts een bepaalde mentale knop om te draaien en het geluk
valt je in de schoot. Wiseman
heeft een paar interessante waarnemingen gedaan. Onder meer heeft hij via advertenties in
de krant en via oproepen op TV mensen verzameld die tot dan toe een buitengewoon
ongelukkig leven leidden, zowel op het gebied van gezondheid, financiën, relaties etc. Hij heeft van deze mensen hun mate van geluk
gemeten op genoemde terreinen. Vervolgens heeft hij deze betreurenswaardige lieden in twee
gelijke grote groepen verdeeld, waarvan hij de ene groep opdracht gaf zichzelf voor een
periode van zes weken te ontspannen en gelukkig te wanen, louter bij wijze van proef. De
controlegroep kreeg geen speciale opdracht. Vervolgens werd na zes weken van beide groepen
de mate van geluk opnieuw gemeten. De verplicht gelukkigen bleken op alle terreinen
evident gelukkiger te zijn dan de controlegroep. Blijkbaar
is geluk een kwestie van keuze. Ook heeft hij een
groep van zichzelf gelukkig wanende mensen verzameld en hun gedrag vergeleken met de
ongelukkige mensen. Wat blijkt: gelukkige mensen hebben vier eigenschappen die ongelukkige
mensen missen. Deze
gelukbevorderende eigenschappen zijn: 1.
Zij hechten veel
betekenis aan hun gelukkige momenten en negeren zoveel mogelijk hun ongeluk. 2.
Zij weten de
positieve kanten van hun eventuele ongeluk te onderkennen en te waarderen. Zij zijn dus
kien op het bekende geluk bij een ongeluk 3.
Zij nemen actie om
getroffen ongeluk om te buigen richting geluk. Zij bewegen zich dus actief richting geluk. 4.
Zij dwingen geluk
af door hun kansen op geluk te vergroten door optimistisch gedrag; met andere woorden zij
gaan niet bij de pakken neerzitten, maar leven naar het motto ‘niet geschoten, altijd
mis’. Het is natuurlijk
niet zo dat deze gelukkige mensen nooit eens ongeluk overkomt. Natuurlijk wel en soms heel
ernstig. Maar zij zijn hoe dan ook gemiddeld op alle terreinen significant gelukkiger dan
gemiddeld de mensen uit de groep der ongelukkigen. Een sterk
staaltje van Wiseman’s theorie geef ik hier als voorbeeld. Ik zat The Luck Factor te
lezen in een café in Amsterdam aan de Rozengracht. Mijn koffie was op, ik stopte het boek
in mijn tas en nam de tram naar het Centraal Station.
In de tram werd ik afgeleid door een Engelssprekende vrouw die mij de weg
vroeg en, overdreven galant en belerend als ik dan ben, vergat ik vervolgens mijn tas in
die tram. Terwijl ik naar de trein liep realiseerde ik mij opeens dat ik geen tas meer bij
me had, inclusief mijn portefeuille met paspoort, rijbewijs en alle mogelijke pasjes. Ik
was ontzet. Mijn eerste reactie was: niets aan te doen, pech gehad, alles laten blokkeren
en ga rustig in de restauratie bij de pakken neerzitten. Leg je neer bij je verlies en doe
een ademhalingsoefening. Vervolgens, in
een energieke bui en bij wijze van experiment besloot ik te gaan doen, wat in dat boek
staat, dat zich toevallig in die tas bevond: bewerkstellig actief je eigen geluk door
kansvergroting. Dus vroeg ik aan een aldaar surveillerende agent om advies. “Meneer,
wat denkt u wel, dit is Amsterdam, een tas in een tram, met alles er in, die komt
natuurlijk nooit meer terug. Maar u kunt zich vervoegen bij ginds kantoortje van de
trammaatschappij, afdeling gevonden voorwerpen.” Daar bleek dat
zij niets voor mij konden doen, temeer daar ik niet wist in welke tramlijn ik had gezeten.
Als er iets in een tram blijft liggen, dan komt dat op het eindpunt te voorschijn en dat
wordt de volgende werkdag in een depot geplaatst. Het was op dat moment vrijdagmiddag, dus
op zijn vroegst zou ik maandag navraag kunnen doen bij dat depot. Maar ik woon in het
veilige Drenthe, tweehonderd kilometer van Amsterdam en moest nog voor het weekend thuis
zijn, liefst met tas. Gesterkt door
Wiseman liet ik me hierdoor niet uit het veld slaan en ik bestudeerde het
tramplattegrondje. Door de Rozengracht rijden vier lijnen, waarvan ik de nummers nu even
vergeten ben; zeg lijn a, b, c en d. Ik sprong op de eerste de beste tram van lijn a en
vroeg aan de conducteur om met te helpen. Die had wel wat anders aan zijn hoofd, want het
was spits-, toeristen- en zakrollers uur. Een tweede poging op lijn b leverde eenzelfde negatief resultaat op. In lijn c was toevallig een
tweede conducteur aanwezig, die met zijn collega stond te praten. Zij waren meer
ontspannen, hadden meer tijd en wel aardigheid in mijn hopeloze geval. Via een soort
intercom wisten ze in no time het halve Amsterdamse tramwezen aan het speuren te zetten.
Er ontstond onder de trambestuurders en conducteurs een soort stemming als in een
charitatief nationaal Tv-programma. Mijn tas werd hun mascotte en jawel, na een minuut of
tien klonk het Bingo! Mijn tas bevond zich veilig aan het eindpunt van lijn d, waar ik
vervolgens als gast van de Amsterdamse tram gratis heen en weer naar toe mocht reizen om
hem op te halen. Conclusie: geluk of ongeluk
is niet alleen iets wat je overkomt, dikwijls buiten je schuld, maar je kunt de kans dat
jou geluk overkomt blijkbaar aanzienlijk vergroten door je eigen gekozen gedrag. Geluk is
ook en vooral een keuze met bijbehorend gedrag.
Handboek
Spiegelogie Het tweede boek,
dat van Willem
de Ridder, ligt daar wel tamelijk dicht tegenaan. Alleen is het verschil dat
spiegelogie en psychologie niet precies hetzelfde zijn. De psycholoog gaat te werk zoals
een natuurkundige het zou doen, met groepen proefpersonen en controlegroepen; Willem de
Ridder is meer een geestelijk leidsman, zoiets als een coach. Het Handboek spiegelogie
leert je via welk moeizaam leerproces -en vooral afleerproces- je kunt gaan om een
gelukkig mens te worden. Bij Wiseman kies je voor a priori geluk, en bij De Ridder voor a
posteriori geluk via een heilzaam traject. Het een sluit het
ander niet uit. Wiseman staat hoger in mijn hitparade omdat het krachtige gelukseffect via
zijn draai-die-knop-om-methode direct en onmiddellijk tot positief resultaat leidt zonder
enige noemenswaardige inspanning, tijd of moeite. Willem de Ridder’s methode vraagt
meer inspanning, maar biedt ook veel extra’s. Het handboek
spiegelogie stelt dat wij niet in staat zijn de werkelijkheid waar te nemen, alleen
datgene waarin wij onszelf herkennen. Vinden wij bijvoorbeeld president Bush of onze
buurman een klootzak, dan herkennen wij onszelf als zodanig en dat geeft ons (niet Bush of
buurman) een vervelend gevoel. Dat frustreert onszelf en werkt ons tegen. Het is daarom
meer aanbevelenswaard in onze buurman, chef of ex de volmaakte mens te herkennen naar ons
beeld en gelijkenis. Dat voelt al een stuk beter, maar dat is natuurlijk wel moeilijk en
vereist daarom oefening. Een probate
methode van oefenen is het deelnemen aan een clubje gelijkstrevenden, enigszins
vergelijkbaar met de methode van de Weight Watchers. Zelf heb ik wel eens aan zo’n
Weight Watcher clubje meegedaan en het is frappant te merken hoe stimulerend het werkt als
je met elkaar probeert in gewicht te verminderen. Bij ons in het clubje zat bijvoorbeeld
een banketbakker die teveel snoepte van zijn baksels. Wij werden zijn fan, gaven hem
adviezen, waren benieuwd naar zijn strijd en zijn vorderingen en wij stimuleerden hem
richting wekelijkse kleine overwinningen. En dat werkte, voor hem, maar vooral ook voor
ons zelf! Beiden, zowel
Wiseman als de Ridder waren toch wel verrast door de positieve mogelijkheden van
geluksverbetering met behulp van hun eigen theorietjes. Geluk is kennelijk niet iets wat
je zomaar overkomt, maar vooral ook iets wat je zelf denkt en doet. Daar zijn beide boeken
het wel over eens. Het is het model dat de mens van zichzelf schept dat zijn geluk in
belangrijke mate bepaalt. Aanbevelingen van
De Ridder zijn: 1.
Wordt een fan van
jezelf, al is het alleen maar voor proef. 2.
Zoek andere fans
van jou, ook al doen zij dat alleen voor proef. 3.
Wakker de
goddelijke liefde in jezelf aan, ook al heb je die tot nu toe in je leven nauwelijks
gekregen 4.
Bestel in de
fanclub wat je nodig hebt, niet meer en niet minder. Reken er verder niet op, maar
accepteer het wel als hetgeen je had besteld inderdaad in de schoot wordt geworpen door
welk gelukkig toeval dan ook. Conclusie: Geluk vereist
oefening. Oefening vereist medestrijders (fanclubjes) en baart geluk. Accepteer wonderen.
Karel de Grote Het derde boek
van Heribert
Illig is van geheel andere orde: Das Erfundene Mittelalter plaatst vraagtekens bij de
historische betrouwbaarheid van onze geschiedschrijving van de jaren 650 tot 900. De
heilige Paus Sylvester, schutspatroon van het oudejaar,
zou deze jaren zelf hebben bedacht en door zijn gewillige monniken in de
kloosterbibliotheken verder laten invullen, inclusief de geheel verzonnen figuur van Karel
de Grote. Deze geweldenaar is onlangs nog uitgeroepen tot de derde beste Fransman aller
tijden, direct na de halve zool Napoleon, die tweede werd. Nu komt de mop: Karel de Grote
behoort volgens Heribert Illig en vele anderen niet thuis in onze geschiedenisboeken maar
in het rijk der fabelen. Hier is volgens hen sprake van de grootste en beste gelukte
fraude sinds de tijd der apostelen. Sylvester is dan ook heilig verklaard net als Petrus,
Paulus en zelfs ook nog net als de ongelovige Thomas omdat deze bijtijds zich tot het
geloof in de mythe van de verrezen Jezus liet overhalen. Het was omstreeks
het jaar 750, niemand kent dat jaartal precies, dat de wiskundige Paus Sylvester, opvolger
van de minder zedig levende Johannes, in overleg met zijn rechtlijnige vriend Otto, keizer
van Duitsland, besloten om de ellendige periode van duisternis, natuurrampen, pest,
oorlogen, genocide sinds de ondergang van het Romeinse Rijk af te sluiten. Otto werd Otto
I en zij begonnen de jaartelling opnieuw, te starten bij 1000, per decreet. De ellende die
over de wereld in de twee voorgaande eeuwen was uitgestort was gigantisch geweest.
Tweederde van de hele min of meer beschaafde wereldbevolking kwam om; het inwonertal van
Constantinopel liep terug tot 10 procent. Alle door de pest reeds ernstig aangetaste
Britten in Engeland werden uitgeroeid door de Duitse horden, er bleef er niet één
gespaard, alleen de gevluchten naar uithoeken als Bretagne en Wales konden overleven. Bij nadere
bestudering van het boek van Illig valt op hoe ongelooflijk het is dat wij met zijn allen
in de verzinsels van Sylvester zijn getrapt. Er is geen spoor van bewijs of bron, waaruit
zou kunnen blijken dat de jaren 650 tot 900 er ooit zijn geweest. Het is bovendien
volkomen onwaarschijnlijk dat er in die primitieve tijd, kort na de grote volksverhuizing,
die waarschijnlijk het gevolg was van een gigantische natuurramp, iemand in staat is
geweest nagenoeg geheel west Europa te regeren, zowel de Fransen als de Duitsers, zonder
behoorlijke infrastructuur, zonder uniforme taal, zonder schrift, zonder geld, zonder
wegen en zonder een spoor na te laten. Probeert u maar eens in een museum of gewoon in het
landschap iets substantieels te vinden van ná het Romeinse Rijk en van vóór het jaar
900. Niets van enige betekenis. Een ander
frappant bewijs dat pleit voor de stelling van Illig is het geknoei met het schrikkeljaar.
De aarde draait om de zon in ca. 365,2425 dagen. Om dat getal achter de komma weg te
werken had Julius Caesar bij de declaratie van de Juliaanse kalender het schrikkeljaar
ingevoerd. Deze kalender heeft dus een afrondingsfout van ca. 0,0075, maar Caesar achtte
dat voor zijn tijd een onbelangrijk detail. Echter, regeren is vooruitzien en na ongeveer
1000 jaar levert zo’n kleine afrondingsfout al ruim zeven onterechte dagen te veel
op. Paus Gregorius, in wiens tijd de Juliaanse kalender inmiddels al 10 dagen scheef zat,
liet die 10 dagen gewoon schrappen. Goede zaak, maar hij verzuimde even na te rekenen hoe
lang Vadertje Tijd er over doet om sinds Caesar of diens tijdgenoot Jezus er 10 dagen bij
te fokken. Dat duurt ongeveer 1250 jaar. Paus Gregorius leefde dus niet in 1585 volgens
het systeem van Sylvester, maar rond het jaar 1250. De ene hand wast de andere. De heilige
Paus Gregorius de Grote was te laf om zijn voorganger, de heilige Paus Sylvester te
loochenstraffen. Hij verbeterde wel het systeem van Julius (In onze Gregoriaanse kalender
kent volle eeuw geen schrikkeljaar, behalve bij een millenniumovergang. Op die manier
wordt het getal achter de komma nagenoeg weggewerkt.) maar hij liet de bok in onze
jaartelling gewoon voortbestaan. Wij denken te leven in het jaar 2005, het universum weet
wel beter. Hoe dan ook, de
declaratie van het jaar 1000 was een volkomen logische en verstandige daad van ordelijk
bestuur. Bovendien was er voor de paus en de keizer een bijkomend voordeel: het schiep de
mogelijkheid de geschiedenis van de in onze jaartelling ontbrekende eeuwen zelf naar eigen
voordeel in te vullen. Beide vorsten konden sindsdien allerlei rechten claimen, die hen
zouden zijn geschonken door de fantastische, gigantische, onaantastbare Karel de Grote.
Waarom is die man eigenlijk nooit heilig verklaard? Conclusie: Er zit een gat in
onze jaartelling, dat zich dankbaar liet opvullen. Geschiedenis is als geluk, voor een
belangrijk deel een kwestie van geloof. Geluk, geloof en geschiedenis zijn maakbaar. Wees
slim.
Merkwaardige
boosheid Mensen worden
gemakkelijk boos als je hun vertelt dat we eigenlijk niet leven in 2005 maar in pak hem
beet 1743. Ook zijn er veel sceptische reacties op theorieën die geluk maakbaar achten.
Wie gelooft in geluk op bestelling wordt gemakkelijk weggehoond. Men vindt het niet
prettig als er aan de poten van een eenmaal geaccepteerd model wordt gezaagd. Je bent wat
je bent en je wordt geacht in je hok te blijven. Dat hok wordt gevormd door het model, dat
andere mensen voor jou over jou hebben bedacht en waarin jij ondertussen zelf ook in bent
gaan geloven. Het is ook het hok der luiheid, de weg van de minste weerstand. Want
weerstand krijg je als je uit dat hok breekt en daarom heb je fans nodig. Als ik u naar
waarheid vertel dat ik Jaguar rijd en dat ik vlak bij Duitsland woon, waar je op de
autobahnen zo hard mag rijden als je kunt, dan accepteert u mij in uw model van Prins
Bernhard en aanverwante snelheidsmaniakken. Als ik u daarna
eveneens naar waarheid vertel ik wegens het herkrijgen van jonge kinderen uit de
kindonvriendelijke binnenstad van Groningen naar het groene Emmen ben verhuisd, en dat wij
daar pal achter de dierentuin wonen dan past dat niet in het model dat u inmiddels van mij
hebt. Als ik dan bovendien naar waarheid vertel dat ik niets heerlijker vind dan rust, een
mooie tuin, een gezapige fietstocht en dat ik in de auto nooit harder rijd dan een
kilometer of 90 -liefst met mijn fiets achterop- dan begint u te stijgeren: ‘Jij was
toch die snelheidsmaniak?!’ Helemaal niet,
nooit gezegd. Dat er in Duitsland onmenselijk hard wordt gescheurd, wil niet zeggen dat ik
daaraan meedoe. Ik rijd Jaguar omdat ik van Engeland houd, van dat model auto en van die
speciale engelse kleur groen. Dat heeft niets met snelheid te maken Wat kost het niet een
moeite een eenmaal gevestigd model te herroepen. En wat voelen mensen zich dan belazerd.
Vooral als dat model een godsbeeld inhoudt, dan is het leed van de modelpootzager niet te
overzien, kijk maar naar Pim Fortuyn, Theo van Gogh en Willem de Zwijger. Vul aan Ayaan,
Duivelsverzen, Zo is het toevallig ook nog ‘ns een keer en zo voorts. Wie een eenmaal
gevestigd model onderuit haalt kan de kogel krijgen. Het woord geweer is niet voor niets
verwant met gewaar, waarde, waar en waarheid. Als onze waarheid wordt bedreigd, dan komen
wij in het geweer. De bedreiging moet worden vernietigd, ook al deugt onze waarheid voor
geen fluit. Dat laatste maken wij zelf wel uit.
De volle maan
bestaat niet Sommige lezers
van deze tekst zal het nu al duidelijk zijn dat mijn boeken-top-drie veel verwanter is dan
op het eerste gezicht lijkt. Om ook de rest van de intelligentsia op weg naar dit inzicht
te helpen neem ik u mee naar het gat recht tegenover de zon. Dit gat is er altijd. ’s
Nachts staat hij aan de hemel en overdag zit hij ergens onder de grond, aan de hemel aan
de andere kant van de aarde. U kunt zich dit gat voorstellen als een lege lijst waar je
doorheen kunt kijken: Alles wat door die lijst kijkt, wordt vol. Ongeveer net zo als ik
eens in New York werd gefotografeerd terwijl Mister President mij hartelijk de hand
schudt. De truc is dat
men een levensgrote foto van de President van de USA, die een belangrijke bondgenoot de
hand schudt, op een precies uitgesneden houten rechtop staand bord plakt en daaruit een
ovaalrond gat zaagt waar eerst het gezicht van die bondgenoot had gezeten. Voor 10 dollar
kan iedere passant zijn hoofd door dat gat steken en zich zo laten vereeuwigen. Foto op
foto, je ziet het verschil niet, net echt. Souvenir humoreske. Het al
dan niet vol zijn is dus niet een eigenschap van de maan, maar van het gat tegenover de
zon. Ook u wordt vol als u zich naar die plek begeeft. Dat geldt
voor iedere passant, net als in New York. De volle maan bestaat evenmin als Hansje
Brinkers, Karel de Grote en Sinterklaas. Wel is er een maan, wellicht was er ook ooit ene
Karel en vast heeft er ook wel eens iemand geleefd in de buurt van Myra die model heeft
gestaan voor Sinterklaas. Onze kerstman, zoals wij die kennen met laarzen , pluche en rode
kledij is een model dat ons is aangereikt door de firma Coca Cola. Onze sinterklaas is afkomstig van een Amsterdamse
onderwijzer, en Karel de Grote en de laatste eeuwen van het eerste millennium werd ons
geschonken door de heilige paus Sylvester. Zoals de maan vol
wordt door zich naar een bepaalde plaats aan het firmament te bewegen, waar zij zich kan
spiegelen in de zon, zo wordt iemand gelukkig door zich als zodanig te gedragen. Wees een
zon voor andere mensen en spiegel uzelf in de zon van uw fans. Als u rijk wilt worden,
zoek dan rijke vrienden, als u gezond wilt worden zoek dan gezonde vrienden, als u
gelukkig wilt worden zoek dan gelukkige vrienden. Geluk kan men gewoon opzoeken en het
laat zich vinden. Conclusie: De maan is de
spiegel van de zon. Doe als de maan en U wordt gelukkig door u te begeven in een positie
waar het geluk u meer dan gemiddeld toelacht. Bijvoorbeeld in een fanclub.
De overeenkomst
tussen de drie boeken Wij
kunnen denken wat wij willen. Objectieve waarheid bestaat niet. Wij zijn ongelukkig of
gelukkig indien en voorzover wij denken dat wij dat zijn; niet omdat wij dat werkelijk
zijn. In werkelijkheid zijn wij perfect, dat ben ik volkomen met Willem de Ridder eens. Wij
kennen aan onze omgeving en aan de mensen allerlei eigenschappen toe omdat wij denken dat
die eigenschappen geldig zijn. Wij geloven in God, Sinterklaas en Karel de Grote, omdat
wij denken dat die figuren echt bestaan of bestaan hebben. Weten wij veel. Onze
waarneming van de werkelijkheid beperkt zich tot een model: Wij kunnen de werkelijkheid
zelf niet waarnemen. Dit is zowel verontrustend als een geweldige opsteker. Wij kunnen dit
gebrek aan het vermogen tot objectieve waarneming in ons voordeel ombuigen. Laten wij dat
doen en de ander in zijn waarden laten. Overigens;
waarom is de maan niet altijd vol? Die volmakende schacht tegenover de zon is er immers
altijd, dus daar ligt het niet aan. De maan is blijkbaar zo onnozel om voortdurend weer
weg te draaien van zijn volheid. Waarom zijn wij mensen niet altijd gelukkig? Dat
volmaakte gevoel is heus altijd beschikbaar, maar wij zijn zo onnozel; vult u zelf maar
aan. Als
afsluiting van dit artikel een treffende, letterlijk op de leer der spiegelogie
toepasselijke tekst van Guido Gezelle, die niet alleen in zijn verzen voortleeft maar ook
nog als standbeeld in het gezellige centrum van Brugge staat: In elken vuilen plasch van voet- of wagenspeur, die blankgeloopen staat vol morzig regenwater, verschijnt het evenbeeld der bloote zonne, en laat er nen lach uit henegaan van liefde- en lichtgeschater.
Emmen, 1743
|
