habermas

H A B E R M A S

Deze week kwam ik Jurgen Habermas weer eens tegen.

Over het verschil tussen natuurlijk, instrumenteel, strategisch en communicatief gedrag.

Strategisch denken kan je beschouwen als één van de vier stuurprogramma's waar wij over beschikken. De andere drie zijn dan: jezelf zijn, operationeel denken en handelen en communicatief denken en doen. Het heeft voordelen als alle vier de programma's voldoende ontwikkeld zijn. Bij de meeste mensen is dat niet het geval.

De een is vooral zichzelf, de ander eenzijdig operationeel, een derde te strategisch en een vierde uitsluitend communicatief.

Zelfmanagement zijn houdt zich bezig met iemand willen zijn, blijven of worden. Wie ben ik? Wie wil ik niet zijn? Voel ik me hier goed bij? Wat zegt mijn gevoel.

Instrumenteel handelen heeft te maken met alles wat we op school en in verdere cursussen geleerd hebben. Rekenen, logisch denken, redeneren, taal, biochemie, etiquette en wat al niet. Het is de wereld van conclusies, downloaden, orde, axioma's en feiten. Van de vakmensen. De professionals. Gezonde mensen zijn 90% van hun tijd operationeel bezig. Ze doen wat ze geleerd hebben.

Strategisch denken kan je zien als een pluspakket op je operationele denken. Er zijn ook feiten en analyses, maar de uitkomst heet niet conclusie, maar hypothese. Een redenering eindigt niet met uitroep-, maar met vraagtekens. Het tempo is ook rustiger dan bij operationeel denken. Ook de stijl van analyseren is anders. Het is als het verschil tussen een hond en een kat bij een konijnenhol: de hond begint onmiddellijk het hol open te graven. Een kat doet een paar passen terug en wacht.... Iemand die chronisch strategisch bezig is raakt verknipt, contactgestoord en onuitstaanbaar. Personen die nooit strategisch denken lopen het risico in de verdrukking te raken en hun zelfredzaamheid te verliezen. Ze zijn te aardig voor deze wereld.

Alle drie nu aangestipte houdingen hebben gemeen dat ze nogal van het ikke-ikke type zijn. Ik wil vooral mezelf zijn ik wil wat mijn analyses aangeven en ik wil mijn doelstelling bereiken. Het communicatieve programma is veel socialer en Merkel-achtiger. Communicatief denken en handelen gaat er van uit dat ieder van ons slechts één van de spelers is in een krachtenveld. Het enige wat we dus kunnen doen is het uitvoeren van zetten, wachten op zetten van anderen en dan weer zetten doen. Enzovoort en zo verder. En wel ongeacht de uitkomst. De enige doelstelling van de communicatieve speler is dat het krachtenveld zich constructief verder ontwikkelt. En dat hij er een speler in blijft.

Het hoogste doel blijft echter een speler die een persoonlijkheid is, operationeel goed mee kan, strategisch kan denken als het nodig is, communicatief optreedt en bij dit alles gewoon zichzelf is.

Naturel 2.0

Amsterdam, 6 december 2009

Paul Valens