E S C H E R K O P P E L I N G E N
George Arnold Escher werd in 1843
in Den Haag geboren. Twintig jaar later werd zijn waterbouwkundig ingenieursdiploma in
Delft getekend door Thorbecke
en Prins Hendrik. Hij
werkte zijn leven lang bij Rijkswaterstaat. Met een onderbreking van vijf jaar, toen hij
in dienst was van de Japanse regering. Hij was hoofdingenieur-directeur in Friesland,
Groningen en Gelderland.
Maurits Escher werd in
Leeuwarden geboren toen zijn vader 55 jaar oud was. Maurits kreeg thuis timmerles, wat in sommige
van zijn tekeningen nog te zien is. Ook de Japanse
invloed op zijn prenten valt soms op. Die later mooi aansluit bij zijn islamitische
impressies .
Maurits
speelde veel alleen. Ook met taal. Hij dwong zichzelf bijvoorbeeld om twee woorden te
nemen die niets met elkaar te maken hadden, en dan via een paar logische zinnen toch een
verband te construeren. "Trein" en "Tulp" bijvoorbeeld. Al gauw bleek,
dat-dat-nooit-niet lukt. Via taal krijg je alles in een paar zinnen bij
elkaar. Onoverbrugbare begrippen bestaan niet.
Bijvoorbeeld:
1 "
Ik zat gisteren in de trein.
2 Tegenover
mij zat een dame met een boeket tulpen.
3 Bij
Meppel haalde ze een tulp uit de bos,
4 en
gaf die aan het kind dat naast haar zat".
Samenhang
blijkt een kwestie van vertellen.
Later heeft
Escher deze techniek uitgebreid vertaald (of moet je zeggen: ver-tekend?) in alle
mogelijke prenten: Dag en
Nacht,
Vogels Vissen, Hol
en Bol. Onmogelijke werelden blijken in elkaar te passen.
Op het
hoofdpostkantoor in Den Haag hing van hem een tegeltableau dat "Metamorfose"
heette. Het woord
"metamorfose" wordt verticaal en horizontaal in banden uitgeschreven. Vervolgens
komt daar een keukenhanddoekmotief uit naar voren. Dan vogels, vissen, een Turkse en een
Italiaanse havenstad. Inmiddels heb je je als kijker gemakkelijk laten meevoeren in een
fantasiewereld. Tot je er achter komt dat de Italiaanse havenstad Amalfi
is. Een plaats onder Napels, die werkelijk bestaat, en waar de je Eschertekening in het
echt nog precies zo kan zien.
Intussen
gaat Escher verder naar een schaakbord, terug naar de keukenhanddoek en eindigt weer met
de woordbanden "Metamorfose". De verhaallijn heeft dus ook iets van de
verteltrant van Walt Disney.
De
overgangen in de Eschertekeningen lijken volstrekt logisch. Maar blijken kleine leugens.
"Escherkoppelingen" genaamd. Niet kloppende verbindingen, logisch gepresenteerd.
Operationele
managers zijn niet getraind in Escherkoppelingen. Overgangen moeten perfect kloppen. Naadloos
en foutloos.
Twee
begrippen die niets met elkaar te maken hebben, worden door operationele managers
opgeslagen in twee verschillende containers. Sterker nog: één van de beide containers is
waarschijnlijk gelabeld: "Onzin".
Operationele
managers slaan betekenissen gescheiden op, of gooien de helft ervan gewoon weg:
"Daar
hebben we niets mee te maken".
Een vorm van
gedrag die soms terug gaat tot de middelbare school:
"Hoefden
we niet te kennen.
Hebben we
nooit gehad.............".
Zie ook:
T-Tafels
Escher als Organisatieadviseur
Midstream
Management
Paul Valens
6 april 2009 |
