ESCHER
(Nieuwsbrief OOA 1989)
Het nut van conservatieve managers
Ervaring leert dat funktionarissen iemand aan de top wensen die een duidelijke koers vaart.
En die staat voor zijn daden.
Iemand die leeft voor zijn onderneming.
En die in geval van nood als laatste het schip zal verlaten.
Als hij het al
verlaat.
In wezen is dit de kracht van veel familieondernemingen geweest.
Loyaliteit aan de onderneming is een eerste vereiste voor succesvol management: trouw is een belangrijke bestuurlijke eigenschap.
Omdat de top van
een succesvolle onderneming een duidelijke, consistente lijn volgt, is er in het bedrijf
zèlf, ruimte voor kritiek op de gekozen lijn.
En die ruimte moet
er blijven.
Men zou zeer teleurgesteld zijn in het management als alle commentaar op het beleid, prompt zou worden gehonoreerd.
Het zou namelijk het bewijs zijn dat de onderneming de top bestuurt.
En niet andersom.
Deze gedachte is niet draaglijk.
Men wenst bestuurd te worden zodat iedereen het gevoel heeft:
"Ik kan een
steekje laten vallen, we worden immers geleid!"
Deze natuurlijke rolverdeling tussen top en niet-top speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van een ondernemingsstrategie.
De top die voor koerswijzigingen moet zorgen, verdedigt met kracht de eenmaal gekozen lijn.
Met als gevolg dat
er niets wijzigt.
De niet-top, die de gekozen koers loyaal moet uitvoeren, pleit meestal voor koerswijzigingen.
Een patstelling
die soms alleen met Escher en een adviseur doorbroken kan worden.
Het nut van adviseurs
Uitgangspunt bij strategieontwikkeling is dat men niet bij voorbaat wil uitsluiten dat het beleid van vandaag niet het beleid van morgen is.
Het beleid staat dus ter discussie.
Het management heeft echter voortdurend met kracht uitgedragen dat het gevoerde beleid juist is.
Ondanks alle
commentaar dat permanent vanuit de onderneming wordt aangedragen.
Iedereen mag het
beleid ter discussie stellen, maar niet de baas zelf!
Hier ligt voor de
adviseur een kans.
Hij is bij uitstek
in een positie om kritiek te laten horen.
In zijn rol als
niet helemaal serieus te nemen hofnar mag de adviseur zeggen wat hij wil.
Zelfs pijnlijke
waarheden en terechte strategische vragen, waarvan de manager in zijn hart zeer goed weet
dat de adviseur de kern raakt.
Toch kan de
manager niet publiek erkennen dat de adviseur raak geschoten heeft.
Integendeel,
"Het is een
duidelijk bewijs dat hij er niets van snapt", is de enige juiste voortzetting in de
ogen van de manager.
De nu volgende
dialoog is mogelijk een goede "illustratie" van het proces dat dan volgt.
Met dank aan
Douglas R. Hofstädter en Maurits Escher, welke laatste ook het slotwoord voor zijn
rekening zal nemen.
Dialoog voor manager en adviseur
Manager: "In onze
markt moet je weten is het vol bergen. Dat zie je duidelijk op deze foto:"
Adviseur: "Inderdaad.
Bergen en ook nog een bol grondvlak en iets op de achtergrond en iets van een balk of zo."
Manager: "Ja, maar let maar niet op die achtergrond en die balk, want ik heb wat verder onderzoek laten uitvoeren.
En wat ik altijd al beweerd heb - maar wat jullie nooit geloofd hebben - blijkt waar te zijn.
Er zijn nog veel meer bergen! Kijk maar eens op deze foto:"
Adviseur: "Je hebt gelijk. Die keten loopt door naar onderen.
En de ondergrond is een soort band.
En het is inderdaad een balk en er zijn nog meer balken."
Manager: "Wacht maar. Dit is nog niet alles. Er blijken nog meer bergen te zijn.
Zelfs nog meer dan wij al dachten!
Moet je zien:"
Adviseur: "Inderdaad. Die keten lijkt gewoon door te lopen. Bijna steil naar beneden.
En allemaal bergen van hetzelfde type.
Net als de bergen van jullie huidig marktsegment.
Ook die onderste.
Exact gelijk aan de drie bovenste.
Maar wacht even.
Ik zag net iets heel geks.
Ineens zag ik in de onderste berg een gat.
Eigenlijk kun je niet zien of het nu een berg of een gat is.
Je kunt soms het een, soms het ander er in zien!"
Manager: "Onzin! Je kunt er alleen een berg in zien.
Trouwens: je ziet alleen maar bergen!"
Adviseur: "Ja, maar
laten we nog eens goed naar die onderste kijken:"
Adviseur: "Je zult me wel vervelend vinden, maar ik twijfel toch.
Heb je nog meer plaatjes over hoe de keten verder
loopt?"
Manager: "Nee.
Maar dat hoeft ook helemaal niet.
Het is toch duidelijk!
Het zijn allemaal bergen.
Dus die onderste ook.
Maar ik wil best nog meer werk voor je doen, hoor.
We komen toch al niet aan ons eigenlijke werk toe door al dat strategiewerk dat je ons laat doen.
Dus dat kan er nog wel bij."
Adviseur: "Nou eigenlijk graag ja.
Maak nog maar eens wat plaatjes, en kijk gerust ruim om je heen.
Ik van mijn kant zal ook eens omzien of ik wat kan bijdragen."
Manager: "OK. Laten
we over een maand onze plaatjes opnieuw bij elkaar leggen.'
Een maand later
Manager: "Nou, ik heb gedaan wat we afgesproken hadden, en ik heb duidelijk gelijk.
Het heeft wel behoorlijk wat werk gekost, maar overal bergen, waar je ook kijkt.
Kijk zelf maar:"
Adviseur: " Je hebt gelijk en toch niet!
Ik heb namelijk ook wat uitgezocht en ik heb een ander plaatje gekregen.
Wat zeg je me daar van!"
Adviseur: "Rechtsboven zitten inderdaad twee bergen.
Maar voor de rest: alleen maar gaten.
Het lijkt mij een heel gevaarlijk gebied, waar je niet goed weet waar je aan toe bent.
Alles lijkt waar en onwaar.
Ik laat daarom een heel grote overzichtsfoto maken
en die wil ik de volgende maand met je bespreken."
Manager: " En toch zijn het bergen!
Jullie zullen het nooit snappen.
Op deoverzichtsfoto zal je het zien.
Ik weet zeker dat ik gelijk zal krijgen.
Het betekent alleen maar weer een maand vertraging.
Wanneer leren jullie het nou ooit eens.
Maar goed, jij je zin!"
Weer een maand later.........
Amsterdam, 1989 / 2006
Paul Valens