VERANDEREN IN DE ACHTERUITKIJKSPIEGEL
Een van de eerste organisatie die ik leerde
kennen bestond uit 9 man En de taakverdeling was ongeveer die van
vader, moeder en zeven kinderen Twee jaar lang veranderde er in die
organisatie hoegenaamd niets De laatste verandering was ik geweest Toch vond ik het er niet saai Nummer tien kon er dan ook gemakkelijk bij En zo ging het onveranderlijk door Elf, twaalf en dertien
En toen veranderde er ineens echt wat in onze
organisatie Er kwamen geen broers en zussen meer bij Hoewel kapelaan Benschop bleef komen Die hoorde eigenlijk ook bij onze organisatie Al was hij anders gekleed, woonde hij ergens
anders en sprak hij anders Niettemin had hij duidelijk een rol in onze
familieorganisatie Je zou hem een organisatieadviseur genoemd -
kunnen - hebben We waren definitief met elf Vreemd trouwens dat de uitdrukking was: wij
zijn met elf, terwijl het dertien was Vader en moeder werden blijkbaar niet
meegeteld. De tweede organisatie die ik leerde kennen was
die van de katholieke kerk Die bestond uit kapelaan Benschop en pastoor
Kempers Later bleek er ook nog een bisschop te zijn,
en meer kapelaans en pastoors Er was zelfs een paus Er waren gelovigen die met woorden als
"kudde" en "schapen" werden aangeduid En onze huiselijke organisatie bleek -
eigenlijk - een onderdeel van die katholieke organisatie Een soort werkmaatschappij
Er was ook een Mission statement Gaat, en vermenigvuldig u Tweeduizend jaar geleden was dat ooit een
nieuwe strategie geweest Maar al jaren was daar niks meer aan
veranderd. Mijn moeder, mijn broers Mathieu en Marcel, en
ik, besloten daar verandering in te brengen Wij zouden nog wel gaan, maar ons niet langer
vermenigvuldigen En we verlieten deze katholieke organisatie Die zelf onverstoorbaar gewoon door ging. Ook al liepen bijna alle schapen weg En werd er nauwelijks nog vermenigvuldigd De katholieke kerk bleef zich zelf In kleding, pausverkiezing en taalgebruik Organisaties kunnen blijkbaar op een hoop
manieren veranderen En tegelijk gelijk blijven Je kunt veranderen door groei. Maar als je volgens een vaste formule groeit,
heet dat toch weer: onveranderlijk Pas als de groei verandert is er verandering. Van groei naar krimp bijvoorbeeld Of van groei naar exponentiele of explosieve
groei U begrijpt dat ik het inmiddels ook over World
on Line, Google, en D'66 heb.
Organisaties kunnen ook veranderen door nieuwe
normen en waarden Dingen die mogen, die vroeger niet mochten Of handelingen die men nu heel gewoon vindt,
en daarvoor niet. En andere verhalen die men elkaar vertelt. Na kennis gemaakt te hebben met organisaties
van het lager, het middelbaar en het hoger onderwijs, De jezuïeten, de luchtmacht, de koninklijke
Nederlandse Hockeybond en D'66, Leerde ik de organisatie van het adviesbureau
Twijnstra & Gudde kennen Ook die organisatie is sindsdien sterk
veranderd. Niet door mij overigens Zowel TG als later Horringa & de Koning
bleven - zolang ik er zat - relatief onveranderlijk Maar ik had nog niet mijn hielen gelicht of TG
begon stormachtig te groeien en werd HdK de Boston Consulting Group TG heette toen nog Twijnstra & Gudde en
was gevestigd te Deventer Dat lijkt een perifere locatie, maar was toch
erg vooruitstrevend ten opzichte van Berenschot Waar zowel Arie Gudde als Andries Twijnstra
van afkomstig waren En Dirk Horringa trouwens ook Maar daarover misschien later Berenschot zat namelijk in Hengelo Dicht bij de industrieën van Stork en van
Heek Waar Berenschot voor de verandering moest
zorgen Door middel van multi-moment-opnamen Een soort Business
Process Redesign avant la lettre Twijnstra liet mij nog bij Berenschot testen Ik bleek onder andere naïef te zijn En ben toen vervolgens apart daarvoor nog een
keer vanuit Groningen naar Hengelo gereisd Om te vragen wat dat inhield:
"naïef", en of dat ook kwaad kon "Zo'n vraag, zoals je nu stelt", was
het antwoord, "dat is naïef" "Maar echt kwaad kan het niet Het is vaak een bron van veranderingen en
innovaties Als het maar niet overgaat in
"impulsief" Dat kan wel eens destructieve gevolgen hebben Zeker in combinatie met idealisme, geldzucht
of religie Dan zijn explosieve mengsels. Dan maak je dingen, organisaties of
werelddelen stuk" Dat hij het toen over World on Line, Irak en
de gezondheidszorg had, besefte ik toen nog niet Daar was ik te naïef voor TG bestaat nu uit twee letters en is gevestigd
in Amersfoort RBB uit drie en zit in Utrecht BCG heeft er ook drie en opereert vanuit
Boston. Maar in de jaren zeventig had iedereen bij
Twijnstra en Gudde twee letters Dirk Jan Schoenmaker was DS, Mirko Nicolic MN
en ik: PV
Willem Berenschot Er waren ten minste twee kandidaten voor de
code WB Maar die code werd nooit gebruikt Wim de Bruin was bijvoorbeeld KB, en Willem
Bouwer VB Later bleek dat WB Willem Berenschot was Een heilige code die niet voor gewone
stervelingen was weggelegd Pas toen Andries Twijnstra op zijn
vijfenvijftigste vertrok Kreeg de eerste de beste nieuwe medewerker die
daarvoor in aanmerking kwam WB Het virusprogramma was gewijzigd Inmiddels werkt TG met drie letters Veranderingen in organisaties kunnen ook
retrospectief ontstaan Rewriting your history heet dat Ook een soort van storytelling In Zuid Afrika circuleren nu educatieve
stripverhalen, Waarin de voormalige terrorist Mandela als een
soort Christusfiguur wordt hertaald In het Oostblok zullen ze er ook wel heel druk
mee zijn
Maar Berenschot doet het ook In de wachtruimte van de ontvangsthal bij RBB
hangt een stamboom Zo'n stamboom is een heel gewoon gebruik in de
advieswereld Heijmans, Bosboom en IJdo worden daarbij als
stamvaders genomen En je kunt dan mooi zien wie gegaan zijn, en
hoe ze zich vermenigvuldigd hebben Ik zag als snel dat ik wegens mijn
onvruchtbaarheid niet in het schema was opgenomen De Galan en Voigt wel En van de Bunt En Dirk Horringa
Dirk Horringa Mijn relatie met Dirk Horringa heeft nooit die van verliefdheid benaderd Die met Co de Koning trouwens ook niet Maar ik vind Horringa niettemin een kanjer Van het niveau van Luther
Horringa was weliswaar landmeter, maar ook
socioloog Hij kon rekenen, maar hij kon ook - anders dan
een ingenieur - naar organisaties kijken En hij was tot de bevinding gekomen, dat het
dit keer niet aan de werkprocessen of de organisatie, maar aan de directeur lag Willem Berenschot was niet blij met deze
nieuwlichterij Organisaties verander je door de organisatie
te veranderen De structuur van de organisatie met name Desnoods door een voorman of chef op te leiden
of te vervangen Maar de directeur was boven elke verdenking
verheven Bovendien was hij de opdrachtgever Het woord "opdracht" dat nog steeds
fossiel rondwaart in onze gelederen komt ook uit die hoek En het woord "geven" heeft iets met
een geschenk te maken Als bij "werkgever" Uiteindelijk kon Dirk kiezen tussen twee
veranderingen: óf zijn advies, óf zijn werkkring Het werd de werkkring Oneervol ontslag Te Hengelo Maar de rehabilitatie hangt in de wachtruimte
van de ontvangsthal bij RBB te Utrecht De kaart van de advieswereld according to RBB
laat één duidelijke hoofdas zien: Die van Willem Berenschot, via Dirk Horringa
naar de Boston Consulting Group! De nieuwe stamhouder van het erfgoed van
Willem Horringa is niet ontslagen, maar gegaan, en
heeft zich vermenigvuldigd En is geïnternationaliseerd Zo verandert er nog best wel wat in
organisaties
Vooral in de achteruitkijkspiegel.
Amsterdam, 1 februari 2006 Paul Valens
|
